Sekty

New Age

Apologetyka

Literatura, prace naukowe

Potrzebujesz pomocy?

Katalog stron

Sekty i Fakty

O nas

Święte ikony

Ikona - to wyraz grecki oznaczający obraz, wizerunek. Słowem tym określa się święte wizerunki Zbawiciela, Matki Bożej, Świętych Aniołów oraz sceny biblijne. Ikony w obecnej formie nie były znane w Starym Testamencie. Żydów przez całe wieki obowiązywał zakaz tworzenia jakichkolwiek wizerunków w obawie przed popełnieniem grzechu bałwochwalstwa.

W księdze Powtórzonego Prawa czytamy ostrzeżenie: "Pilnie się wystrzegajcie - skoroście nie widzieli żadnej postaci w dniu, w którym mówił do was Pan spośród ognia na Horebie - abyście nie uczynili sobie rzeźby przedstawiającej podobiznę mężczyzny lub kobiety, zwierzęcia, ptaka lub ryby" (Pwt 4, 15-20). Mimo to na polecenie samego Boga została wykonana Arka Przymierza, która była ozdobiona posągami dwóch cherubów. Podobizny cherubów były także wyszyte złotą nitką na zasłonie w Przybytku. a potem w świątyni jerozolimskiej (por. 1 Krl 6, 23 n). Na pustyni został sporządzony wąż miedziany (por. Lb 21, 8-9), który był symbolem ukrzyżowanego Zbawiciela (por. J 3, 14). Chrześcijanie pierwszych wieków rozumieli starotestamentowy zakaz tworzenia wizerunków, jako czasowy i dotyczący tylko rzeczy stworzonych, spostrzeganych przez człowieka, które w starożytności były często uważane za bóstwa. Zakaz czynienia obrazów miał sens w ST, ale gdy Bóg objawił się w ciele ludzkim w Osobie Jezusa Chrystusa, wówczas przestał on obowiązywać, ponieważ zrozumienie u ludzi było pełniejsze. Wg Tradycji Świętej . Jezus Chrystus miał dać temu przykład posyłając swój wizerunek odbity na chuście ciężko choremu królowi Abgarowi. Wizerunek ten zwany jest nierukotworennym obrazem tzn. malowany nie ludzką ręka (por. Nauka o nabożeństwach, wyd. 1989, s. 745). Tradycja wschodnia mówi, że św. Łukasz ewangelista miał namalować wiele ikon Matki Bożej.

Oprócz ikon Jezusa Chrystusa i Matki Bożej. chrześcijanie stopniowo zaczęli przedstawiać również wizerunki świętych, które otaczali wielką czcią.

W pierwszych wiekach chrześcijańskich, zwłaszcza w okresie prześladowań, wizerunki święte miały charakter symboliczny. Np. gołąb był symbolem Ducha Świętego, feniks - symbol zmartwychwstania, baranek - Jezusa Chrystusa. Przedstawiono też Jezusa jako Siewcę, Dobrego Pasterza, lub ukazywano inne sceny ze Starego lub Nowego Testamentu.

W IV w. przywiązywano wagę do symetrii i dbano o to, aby były zachowane proporcje ciała na wzór starożytnych posągów greckich. Sztuka tego okresu ustępowała jednak stylowi bizantyjskiemu, który charakteryzował się zgodnością ikonografii ze Świętą Tradycją oraz prawdą historyczną. Postacie Świętych były pełne dostojeństwa, surowe, wydłużone, twarze uduchowione, mistyczne. Celebrujący Liturgię w cerkwi, kłania się przed ikonami chcąc w ten sposób niejako pozdrowić gospodarza domu. Każdy jest przeświadczony, że w świętych ikonach kontemplują niebieskie tajemnice, radujące się czysta radością. Ikona jako taka jeszcze nic nie demonstruje, lecz "skazuje na tajemnicę istniejąca w przestrzeniach nadziemskich. Dzięki tym tajemnicom człowiek staje się człowiekiem niebieskim. Św. Paweł Apostoł dał podstawę dogmatyczną ikonom stwierdzając, że "Chrystus jest Obrazem Boga niewidzialnego" (Kol 1, 15.) W ten sposób podkreślił on, iż widzialne człowieczeństwo Chrystusa jest ikoną Jego boskiej niewidzialności.

Kościół prawosławny odnosi się do samej twórczości ikon z wielką ostrożnością. sceptycyzmem. Nadawanie im prawdziwych wartości musi być dokonywane pod natchnieniem Ducha Świętego. Artysta musi pamiętać o 40 dniowym poście, by mógł osiągnąć dar Boży. Zwykle tworzeniom ikon zajmowali się i zajmują po dzień dzisiejszy mnisi, jako ludzie najbardziej uduchowieni. W tym względzie nie wystarcza sam talent malarski, ale przede wszystkim duchowość artysty i głębia natchnienia. Wtedy taka ikona może tryskać energią, światłem duchowego bytu i potwierdza odbiór łaski oraz doświadczenie świata niewidzialnego. Ikona dostarcza patrzącemu na nią przeżyć piękna, świętości, ciepła, obecności Bożej, skłaniając go jednocześnie do serdecznej modlitwy.

Prawosławni ikony mafią również w swych mieszkaniach, modlą się przed nimi, całują je, bo one są pomocne w duchowym kontakcie ze Świętymi, których łatwiej można sobie wyobrazić. Ikony mają znaczenie wychowawcze i często nazywa się je Biblia w kolorach. Pomagają w rozważaniu wielkich dzieł Bożych, jakie On Stwórca uczynił w swych Świętych. Przypominają n obecności Bożej, która gest na każdym miejscu i powstrzymują od złych czynów.

Ikony maja służyć nie tyle oczom, ile sercu i dobrej modlitwie. Takie ikony musza się różnić od innych obrazów malowanych zwłaszcza w kulturze zachodniej. Wiszący w mieszkaniu obraz - ikona uświadamia domownikom, że jest ktoś wśród nich ze świata nadprzyrodzonego, do którego z modlitwa przystępować należy.

Ks. Sławomir Tomaszuk