Sekty

New Age

Apologetyka

Literatura, prace naukowe

Potrzebujesz pomocy?

Katalog stron

Sekty i Fakty

O nas

Imię Boga

Imiona Boga.

U Izraelitów Bóg sam zechciał objawić swoje imię. Przedtem Bóg Mojżesza był znany jako Bóg ojców, Bóg Abrahama, Izaaka i Jakuba. Zapytany przez anioła walczącego z Jakubem o swoje imię, Bóg nie chce go wyjawić (Rdz 32, 30); ojcu Samsona objawia tylko jeden epitet towarzyszący Jego imieniu: "Cudowny" (Sdz 13, 18). Tak więc w czasach patriarchów Bóg Izraela jest okreslany za pomocą przymiotników, jak np. Szaddaj ("Ten, co przebywa w górach), albo wyrażeń, jak "Przerażenie Izaaka" lub "Mocarz Jakuba".

Ale pewnego dnia na górze Horeb Bóg objawił swoje imię Mojżeszowi:

Wj 3, 13-14 "Mojżesz zaś rzekł Bogu: "Oto pójdę do Izraelitów i powiem im: Bóg ojców naszych posłał mię do was. Lecz gdy oni mnie zapytają, jakie jest Jego imię, to cóż im mam powiedzieć?" riarchom. Imię to jednocześnie najtrafniej określa Byt Najwyższy - Absolut. ">[1] Odpowiedział Bóg Mojżeszowi: "JESTEM, KTÓRY JESTEM". I dodał: "Tak powiesz synom Izraela: JESTEM posłał mnie do was""

Hbr. Wj 3,14

Ehjeh ašer 'ehjeh - "Jestem, który jestem" (Wj 3, 14).

Wj 3, 13-15. Zacytowany powyżej tekst umieszczony jest w kontekście opowiadania o powołaniu Mojżesza na wodza Izraela (Wj 3, 1nn). Z myślą o tej misji wobec ludu Mojżesz domaga się jasnego poznania i zarazem mocy legitymizacyjnej swego mocodawcy. Dlatego pyta o imię. Otrzymuje odpowiedź adresowaną najpierw wprost do niego: "Jestem, który jestem" (Wj 3, 14a), a w dalszej kolejności do synów Izraela: "Jestem posłał mnie do was (...) Jahwe, Bóg ojców waszych..." (Wj 3, 14b, 15).

Septuaginta tłumaczy hebrajskie "'Ehjeh ašer 'ehjeh" jako "Ego eimi go on". Tak więc pierwsze "'ehjeh" zostało oddane przez czas teraźniejszy i rozumiane jest jako łącznik. Drugie "'ehjeh" przełożono jako imiesłów czasu teraźniejszego w znaczeniu silnym (mocnym): "ho on" (być istnieć). Tłumacząc przez imiesłów, który opisuje stan, Septuaginta zmienia perspektywę, gdyż mówi o Bogu "istniejącym".

Z kolei Wulgata odczytuje wszystko w czasie teraźniejszym: "Ego sum, qui sum". Zaś Targum Onkelosa i i Neofiti zadowalają się transkrypcją hebrajskiego 'HYH 'SR 'HYH. Również w przekładzie syryjskim brzmienie jest dosłowne.

Te i inne tłumaczenia tekstu natchnionego potwierdzają pewne zróżnicowanie w jego rozumieniu. Nasuwają się do rozwiązania dwa zagadnienia, które nie zawsze były jasno rozróżniane. Pierwsze z nich: czy czasownik hebrajski "ehjeh" został użyty w obydwu przypadkach (w.14) w tym samym znaczeniu? Wiadomo, że czasownik "ehjeh" w swym źródłosłowie pochodzi od hebrajskiego "hjh" (być), który może mieć znaczenie mocne: "istnieć" (chodzi tutaj o istnienie przejawiające się aktywnie) albo może też występować w sensie słabym jako łącznik, kiedy pragnie się uściślić sferę czasownikową zdania rzeczownikowego. W interesującym nas tekście "hjh" jako "ehjeh" pojawia się dwukrotnie. Pytamy więc, jaki odcień znaczeniowy posiada ta forma czasownika "hjh" w samookreśleniu Boga: "'Ehjeh ašer 'ehjeh" .

Czasownik "ehjeh" na pewno za drugim razem ma znaczenie mocne: "istnieć". Dlatego jawi się problem, czy hebrajskie "'Ehjeh ašer 'ehjeh" należy tłumaczyć: "Jestem tym, który Istnieje" ("jestem" jako łącznik), czy też: "Istnieję, Ten, który Istnieję"? Jeśli pierwsze "'ehjeh" jest łącznikiem, czasownik ten jest użyty w dwóch różnych znaczeniach, a cała siła wypowiedzi spoczywa na drugim członie zdania. Jeśli Bóg mówi: "Jestem Istniejący" to podobnie brzmi jakby siebie określał: "Jestem Dobry, Sprawiedliwy, Wszechmocny, Stwórczy..." itp. Jeśli jednak czasownik "ehjeh" został użyty dwukrotnie w tym samym znaczeniu, to znaczy mocnym, wtedy akcent pada na pierwszy człon zdania: "Istnieję, Ten, który Istnieję". Trzeba jednak uznać, że sens jest wtedy mniej jasny, a konstrukcja bardzo dziwna. Dlatego LXX tłumaczy hebrajskie "'ehjeh" w dwóch różnych znaczeniach: "Ego eimi" (jestem = łącznik) oraz "ho on" (Ten, który istnieje).

"Jhwh" - to jest imię moje na wieki" (Wj 3, 15).

Pełne brzmienie w. 15 w trzecim rozdziale Księgi Wyjścia jest następujące:

"I rzekł znowu Bóg do Mojżesza: "To powiesz synom Izraelowym: JAHWE, Bóg ojców waszych, Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba posłał mnie do was: To jest imię moje na wieki i to pamiątka moja na pokolenia".

Werset 15 przynosi to szczególne dopowiedzenie, które ma prawdopodobnie służyć jako wyjaśnienie wcześniejszego samookreślenia Boga. Taką rolę zapewne posiadają i enigmatyczny wyraz JHWH, różnie czytany po dodaniu samogłosek, i opisowe stwierdzenie: "Bóg ojców waszych", "Bóg Abrahama", "Bóg Izaaka", a także dopowiedzenia w formie" (...) to jest imię moje na wieki" oraz " to pamiątka moja na pokolenia".

Wśród wszystkich nazw Boga w Biblii dominuje imię Jahwe. Obliczono, że pojawia się ono aż 6823 razy. Powstało szereg innych hipotez wywodzących imię Jahwe: z hetyckiego "jajaš": kroczący księżyc, albo z egipskiego "Jah-we": bóg słońca, czy też z semickiego "hawie": być zazdrosnym, żarliwym. Największe prawdopodobieństwo przemawia jednak za hipotezą przyjmowaną najczęściej, w myśl której imię Jahwe wywodzi się z rdzenia hebrajskiego "haja": być. W świetle badań filologicznych trzeba stwierdzić, że "hjh" pochodzi od rdzenia "hwh", który w języku hebrajskim ma dwie odmiany: jedna odpowiada arabskiemu słowu "hwj" i ma znaczenie "upadać", druga zaś jest identyczna z takim samym rdzeniem w języku aramejskim i syryjskim i ma znaczenie "stawać się, być". Ten drugi rdzeń przybrał w języku hebrajskim formę "hjh".

Można przyjąć, że imię Jahwe jest słowem formy Qal i oznacza tego, "który jest", ale z odcieniem aktywnego ujawnienia istnienia. Wtedy imię Jahwe w świetle filologii oznacza nie tylko tego, "który jest", ale i tego, "który działa". Czasownik "haja" wyraża byt połączony z czynem, czyli "istnienie i działanie". Stąd wniosek, że w imieniu Jahwe tkwi myśl odpowiadająca dokładnie tekstom biblijnym, że Bóg jest zawsze obecny przy swoim narodzie, zawsze czynny i działający dla dobra narodu. Dlatego w świetle dyskusji nad strukturą gramatyczną imienia Jahwe: czy jest rzeczownikiem, czy imiesłowem, czy formą werbalną w Hifil, czy zwykłym Qal, opowiadamy się za rozwiązaniem ostatnim. Przyjmujemy, że można słowo "Jahwe" - od strony struktury gramatycznej - uważać za imperfektum od "haja" utworzone normalnie w Qal. Trzeba jednocześnie zgodzić się, że wtedy byłby to jedyny wypadek wśród religii Bliskiego Wschodu, gdzie imię Boga ma formę czasownikową z przedrostkiem imperfektum. Wynika stąd wniosek, że hebrajskie "Jahwe" nie jest owocem tylko religijnej, lecz zawdzięczamy je przede wszystkim objawieniu.

Objawienie imienia "Jahwe", aczkolwiek stanowi pewną cezurę dla epoki patriarchów i ery Mojżesza, nie jest równoznaczne z degradacją wcześniejszego pojmowania Boga. Wyraźnie podkreśla to nasz tekst, w którym obok nowych określeń Boga pojawia się to już znane "Bóg ojców, Bóg Abrahama, Bóg Izaaka, Bóg Jakuba" (Wj 3, 15). Ten, który mówi o sobie "Jahwe" od razu dopowiada, że jest "Bogiem ojców...". Można przyjąć, że dopowiedzenie to stanowi pewne wyjaśnienie znaczenia "Jahwe". Samoobjawiający się Bóg utożsamia się z Tym, który był Ojcem patriarchów. W ten sposób dokonuje się harmonijne przejście od epoki w historii zbawienia, gdzie znany był jako "Bóg ojców...". Zwrot ten odgrywał w pismach Starego Testamentu doniosłą rolę.

Wzywanie imienia Bożego

Jeżeli Bóg objawił swoje imię, to dlatego, żeby Go czczono pod Jego prawdziwym imieniem, i tylko pod tym autentycznym imieniem (por. Wj 3, 15). Imię to stanie się więc zawołaniem bojowym pokoleń izraelskich z czasów podboju i po zdobyciu Kanaanu (Ezd 7, 20). Jest to imię jedynego Boga prawdziwego, jak będą później zapewniać prorocy: "Boga utworzonego przede Mną nie było ani po Mnie nie będzie. Ja, Jahwe, tylko Ja istnieję" (Iz 43, 10n).

Tak więc tylko to imię może się znajdować na ustach Izraelitów (Wj 23, 13), tylko tego imienia wzywano w Jerozolimie, kiedy Dawid uczynił z tego miasta stolicę religijną kraju; "Jahwe jest bowiem zazdrosny o swoje imię" (Wj 34, 14). "Wzywać imienia Jahwe" - to znaczy oddawać cześć Bogu i modlić się do Niego: wykrzykuje się Jego imię (Iz 12, 4), wzywa się Go (Ps 28, 1); por. Iz 41, 25), przywołuje się Go za pomocą tego imienia (Ps 99, 6). Lecz chociaż Bóg powierzył w ten sposób Izraelowi swoje własne imię, to jednak naród ten nie powinien "wzywać imienia swego Boga nadaremnie" (Wuj 20, 7; Pp 5, 11), imię to bowiem nie zostało dane ludowi do jego dyspozycji, tak by go nadużywał i pozwalał sobie w końcu na kuszenie Boga. Lud nie służyłby już wtedy Bogu, lecz posługiwałby się Bogiem do swoich własnych celów.

Imię Boże to sam Bóg.

Bóg utożsamia się do tego stopnia ze swoim własnym imieniem, że kiedy mówi o swoim imieniu, to mówi o sobie samym. To Jego imię jest kochane (Ps 5, 12), uwielbiane (Ps 7, 18), uświęcane (Iz 29, 23). Jest to imię straszne (Pp 28, 58), wieczne (Ps 135, 13). To właśnie "ze względu na swoje wielkie imię" (Joz 7, 9) i z powodu swego imienia (Ez 20, 9) Jahwe wyświadcza dobro Izraelowi. Znaczy to, że działa On dla swojej chwały i po to, aby był uznany za wielkiego i świętego.

By lepiej uwypuklić transcendencję Boga niedostępnego i tajemniczego, samo imię wystarcza na oznaczenie Boga. Tak więc, jakby dla uniknięcia jakiejś lokalizacji niegodnej Boga, świątynia jest tym miejscem, w którym z woli Boga "przebywa Jego imię (Pp 12, 5); tam człowiek znajduje się w obecności Boga (Wj 34, 23), właśnie w tej świątyni, która "nosi Jego imię" (Jer 7, 10. 14). Imię to przyjdzie z daleka, by przesiać narody przez sito zniszczenia (Iz 30, 27n). Wreszcie w pewnym późnym tekście (Kpł 24, 11-16) imię oznacza po prostu "Jahwe", bez jakichkolwiek dodatkowych uściśleń. Ten sposób wyrażania się o Bogu będzie szczególnie rozpowszechniony w języku rabinistycznym. Pragnąc zdobyć się na jak największy szacunek, judaizm będzie bowiem zmierzał do tego, by w ogóle nie wymawiać imienia objawionego na górze Horeb. Przy czytaniu Biblii imię to zastępowano słowem Bóg (Elohim) albo jeszcze częściej określeniem Adonaj, tzn. "mój Pan". I dlatego tłumaczący księgi święte z języka hebrajskiego na grecki nigdy nie transkrybowali imienia "Jahwe", lecz oddawali je za pomocą terminu Kyrios, Pan. W ten sposób gdy imię "Jahwe" w postaci Yaou lub w innej formie przeszło do użytku czysto świeckiego, a nawet do magii, to imię "Pan" zostanie uświęcone stosowaniem go w Nowym Testamencie.