Sekty i terroryzm: Aspekty historyczne i prawne na podstawie francuskich doświadczeń

Przedstawiamy drugą część przemówienia Henriego-Pierre'a Deborda z francuskiej Międzyministerialnej Misji ds. Walki z Sektami (MILS), wygłoszonego podczas pobytu w Polsce na międzynarodowym sympozjum Terroryzm w sektach, które odbyło się w Rudzie Śląskiej 14 czerwca 2002 roku.

W pierwszej części tego tekstu omówiono następujące dwa zagadnienia: Od wyjaśnienia pojęć do zdefiniowania znaczenia dla państw i obywateli, a także: Motywy i mechanizmy zachowań sekt oraz analogie z aktami terrorystycznymi (zainteresowanych odsyłamy do poprzedniego numeru Sekt i Faktów).

Represyjne środki prawne przeciw postawom sekciarskim i ich możliwe użycie w walce z terroryzmem

Walka z niezgodnymi z prawem postawami ruchów o charakterze sekt bazuje głównie na odpowiednich rozdziałach Kodeksu Karnego:

- umyślne bądź nieumyślne spowodowanie zagrożenia dla życia człowieka,

- umyślne bądź nieumyślne spowodowanie zagrożenia dla zdrowia człowieka,

- napaść o charakterze seksualnym,

- handel środkami odurzającymi,

- eksperymenty na ludziach,

- doprowadzenie do samobójstwa,

- porwanie i przetrzymywanie,

- zagarnięcie statków powietrznych, łodzi lub innych środków transportu,

- warunki pracy i zamieszkania uwłaczające godności człowieka,

- naruszenie zasad szacunku dla zmarłych,

- naruszanie prywatności osoby, a w szczególności zakładanie podsłuchów telefonicznych,

- nadużycia zaufania,

- pranie brudnych pieniędzy,

- wystąpienia przeciw administracji Wspólnot Europejskich, państw członków Unii Europejskiej, innych państw oraz publicznych organizacji międzynarodowych.

Powyższy zbiór dyspozycji został wzmocniony przez ustawę z 12 czerwca 2001 roku dzięki dwom zasadniczym normom prawnym, które powinny współdziałać na rzecz wzmożenia działań represyjnych przeciwko terrorystycznej działalności sekt.

Pierwsza z tych norm naszego nowego instrumentu ustawowego, którą chciałbym pokrótce skomentować, dotyczy wzmocnienia dyspozycji artykułu Kodeksu Karnego mówiącego o nadużyciu niewiedzy bądź słabości.

Początkowo artykuł ten brał pod uwagę jedynie nieletnich oraz osoby, których szczególna wrażliwość spowodowana wiekiem, chorobą, niepełnosprawnością, chorobą psychiczną lub ciążą byłaby widoczna i znana popełniającemu czyn karalny.

Nowa wersja - owoc długiej i wytrwałej pracy nad zebraniem i analizą rzeczywistych niebezpieczeństw, na jakie mogą być narażone zarówno osoby fizyczne, jak i prawne w relacjach z ruchem o profilu sekty, mogących dodatkowo zawierać strategie o charakterze terrorystycznym - zawiera pojęcie: nieuczciwego wykorzystania nieświadomości bądź osłabienia osoby w stanie podporządkowania psychicznego lub fizycznego, będącego rezultatem usilnych lub powtarzających się nacisków lub technik zmierzających do zakłócenia zdolności osądu, w celu doprowadzenia tej osoby do takiego działania bądź jego zaniechania, które są dla niej wyjątkowo niekorzystne.

Ten artykuł może zostać użyty w walce z sektami mającymi zamiary terrorystyczne lub organizacjami terrorystycznymi, w których ujawniono by cechy sekt. Możemy tu odnieść się zwłaszcza do utworzenia przez te ruchy witryn internetowych, oprogramowania mogącego ułatwić im przeniknięcie do strategicznych instytucji i przedsiębiorstw oraz ich infiltrację wewnątrz samej organizacji. Kilka przykładów z bieżących wydarzeń we Francji może potwierdzić, że ten rodzaj zagrożenia jest realny.

Druga podstawowa norma zawarta w ustawie z 12 czerwca 2001 roku dotyczy możliwości delegalizacji niektórych osób prawnych. Zapis art. 1 jest następujący:

Może zostać orzeczone, zgodnie z przepisami niniejszego artykułu, rozwiązanie każdej osoby prawnej, bez względu na formę prawną i przedmiot działania, prowadzącej działalność, której celem lub efektem jest stworzenie, podtrzymywanie lub wykorzystywanie podporządkowania psychicznego bądź fizycznego osób uczestniczących w tych działaniach, jeżeli wobec tej osoby prawnej lub jej kierownictwa zostały orzeczone prawomocne wyroki skazujące za popełnienie jednego lub więcej wymienionych niżej czynów karalnych:

- umyślne bądź nieumyślne spowodowanie zagrożenia dla życia lub zdrowia fizycznego lub psychicznego osoby, narażenie osoby na niebezpieczeństwo, naruszenie zasad wolności osobistej, naruszenie godności osoby, narażenie na niebezpieczeństwo nieletnich lub zamach na czyjąś własność. (...)

- kłamliwa reklama, oszustwa lub fałszerstwa.

Perspektywy skoordynowanej walki z sektami i terroryzmem

Obserwacja i podejście ukierunkowane na działania wobec sekt zaznaczyły się w naszym kraju poprzez wydarzenia z 11 września z początku z pewnym wahaniem, ale w miarę, jak oficjalne analizy stawały się coraz pewniejsze i precyzyjniejsze, w sposób zdeklarowany. Niemniej musimy traktować zestawienia terroryzm-sektaryzm z wielką ostrożnością.

W istocie, zbliżając do siebie te dwa zjawiska społeczne, których nieodległa historia i teraźniejszość kazały nam jeszcze niedawno rozróżniać punkt widzenia poznawczy od działań, skłaniamy się do zastanowienia się także nad doktrynami, orientacjami filozoficznymi, ideologicznymi, religijnymi ruchów, o których mówimy. Postępując w ten sposób musimy my, przedstawiciele Republiki Francuskiej, starać się nie oddalić od zasad konstytucyjnych.

W istocie, sekty nazywają siebie często "nowymi ruchami religijnymi". Ruchy znane w świecie z terroryzmu domagają się wolności słowa i większych praw dla mniejszości religijnych, politycznych czy kulturowych. To właśnie wobec tych rewindykacji i nowych celów dla państw demokratycznych - które mają przecież zarówno gwarantować wolności osobiste, a przede wszystkim wolność wyznania, jak również porządek publiczny uważany za główną podporę podstawowych wolności - powstanie terroryzmu międzynarodowego, a raczej ponadnarodowego, czyni walkę ze współczesnym sektaryzmem sprawą wagi najwyższej.

Jednym ze stałych obszarów zainteresowań państw demokratycznych jest rekrutacja i formacja rekrutów przez ruchy terrorystyczne. Te zainteresowania stykają się z działaniami instytucji, których zadaniem jest walka z sektami.

Już w roku 2000 parlament francuski zastanawiał się nad możliwością administracyjnego rozwiązania niektórych ruchów o charakterze sekt, które potraktowano by jak osoby prawne. Odnoszono się wtedy do istniejącej ustawy, przewidującej możliwość rozwiązania grup paramilitarnych i prywatnych milicji. Ustawa ta, pochodząca z 1936 roku, była kilkakrotnie wzbogacana w stosunku do tekstu pierwotnego:

- W roku 1944 rozciągnięto obszar zastosowania do organizacji, których działalność zmierzała w kierunku uniemożliwienia powrotu do republikańskiego porządku prawnego.

- W roku 1972 chodziło o działania w stosunku do organizacji, które nakłaniałyby do dyskryminacji, nienawiści bądź przemocy w stosunku do osoby lub grupy osób z powodu ich pochodzenia, przynależności etnicznej, narodowej, rasowej lub religijnej bądź propagowałyby idee lub teorie usiłujące usprawiedliwiać taką dyskryminację, nienawiść bądź przemoc.

- W 1986 roku w polu zastosowania ustawy znalazły się organizacje, które przeprowadzałyby we Francji lub z jej terytorium działania w celu wywołania aktów terrorystycznych we Francji lub za granicą.

Senat proponował, aby uzupełnić dyspozycje ustawy o przepisy dotyczące stowarzyszeń lub grup, które stanowiłyby zagrożenie dla porządku publicznego lub osoby ludzkiej.

Zgromadzenie Narodowe uważało, że możliwość ustanowienia procedury delegalizacji niektórych organizacji o charakterze sekt, które byłyby wielokrotnie skazane prawomocnymi wyrokami sądowymi, jest przedmiotem pewnego konsensusu. Możliwość ta, zasygnalizowana w raporcie MILS ze stycznia 2000 roku, znajduje swoją realizację w dwóch projektach ustaw z lutego 2000 roku.

Zgromadzenie Narodowe stwierdzało również, że stosowanie ustawy z 1936 roku jest dyskusyjne, ponieważ została ona przyjęta w specyficznym kontekście, w epoce, kiedy nie istniała kontrola zgodności prawa z konstytucją.

Można więc uważać, że konstrukcja ustawy z 12 czerwca 2001 roku, przyznając równie ważne miejsce administracyjnemu rozwiązaniu niektórych osób prawnych, rozszerzeniu odpowiedzialności karnej osób prawnych oraz dyspozycjom odnoszącym się do nieuczciwego wykorzystania nieświadomości bądź osłabienia, przynosi najlepszą odpowiedź na zagrożenia płynące ze strony sekt, mogące się pokrywać z zagrożeniami terrorystycznymi.

Bez wątpienia novum, które stanowi definicja pojęcia osoby w stanie podporządkowania psychicznego lub fizycznego, będącego rezultatem usilnych lub powtarzających się nacisków lub technik zmierzających do zakłócenia zdolności osądu w celu doprowadzenia tej osoby do takiego działania bądź jego zaniechania, które są dla niej wyjątkowo niekorzystne, jest najbardziej znaczącym postępem na drodze poszukiwania najwłaściwszych odpowiedzi warunkujących walkę z organizacjami o charakterze sekt skłonnymi do podejmowania działań terrorystycznych.

Stwierdzenie przez instytucję władzy jurysdykcyjnej popełnienia takiego przestępstwa o nowej kwalifikacji prawnej, połączone z uprawnieniami, które ta sama instytucja posiada do rozwiązania osoby prawnej posiadającej cechy sekty, powinno ułatwić walkę z zagrożeniami terrorystycznymi.

Pozostaje nam, Europejczykom, poszukiwanie najlepszej możliwej równowagi pomiędzy naszym dziedzictwem instytucjonalnym, które wspiera wolność przekonań, a na nowo postawionymi w stosunku do naszych państw wymaganiami zdeterminowanej walki z powstawaniem i rozwojem organizacji o charakterze sekt, które idą w parze - co zademonstrowały nam niedawno - z podstępną ekspansją terrorystycznych strategii.

tłum. mgr Krzysztof Chromy